icon-arrow-down icon icon-arrow-fill-down icon icon-arrow-next icon icon-arrow-prev icon icon-tag-close icon
Od Mówienia do Czytania
Czasem słyszy się, że osiągnięciem, które odróżnia ludzi od innych zwierząt jest nasza zdolność do mówienia. Z pewnością umiejętność wydawania, łączenia i rozumienia różnych dźwięków to wspaniałe osiągnięcie, ale wiele zwierząt 'mówi' w sposób, na który zezwala im ich mózg i aparat mowy. Pies szczekający na widok obcego czy warczący na innego psa w oczywisty sposób komunikuje coś. Tak jak kot, który patrzy na ciebie oskarżycielskim wzrokiem, kiedy jego miseczka jest pusta. Można też mówić o bardzo prymitywnej formie czytania: biały szczur nauczy się pchać drążek i otrzymywać jedzenie na widok obrazku kółka, a nie robić tego, kiedy widzi kwadrat.

A zatem, gdzie leży prawdziwa różnica między nami a innymi zwierzętami? Pisanie. Człowiek pisze i zachowuje w ten sposób historię z trwałością, która nie jest typowa dla historii ustnej (chociaż nie znaczy to, że taka forma jest dokładniejsza). Mieliśmy piktogramy (sceny z polowania namalowane na ścianie jaskini) przez co najmniej 20,000 lat oraz bardziej wyrafinowane pismo (hieroglify egipskie i chińska kaligrafia) przez jakieś 5,000 lat. Ale te osiągnięcia nie mogą się równać z nieznanym geniuszem, który mieszkał w Fenicji przed 1000 rokiem przed naszą erą, który pierwszy wpadł na to, że można użyć 'znaku' (symbolu o określonym kształcie), który oznacza pewne dźwięki i połączyć te znaki w dowolne słowa, jakie tylko może stworzyć umysł. To odkrycie – alfabet - błyskawicznie rozprzestrzeniło się na cały starożytny świat i znacznie przyspieszyło proces łączenia jednej kultury z innymi, współczesnymi jej, kulturami oraz jednego okresu historycznego z tymi, które po nim nastąpiły.

Ale czemu poświęcać tyle uwagi pismu skoro artykuł dotyczy czytania? Cóż, jeśli ma się ten absolutnie magiczny sposób na utrwalanie pomysłów i wydarzeń, to trzeba też mieć ludzi, którzy umieją je zinterpretować - tzn. którzy potrafią czytać. A od ponad 3000 lat, które upłynęły od czasu, gdy Fenicjanie podarowali światu ten prezent, edukacja koncentrowała się głównie na tym, by pomóc dzieciom i dorosłym nauczyć się czytać a potem odwrócić ten proces i czytać, by się czegoś nauczyć. Pierwsza część — uczenie się czytać — ma miejsce od urodzenia do około trzeciej czy czwartej klasy szkoły podstawowej i wymaga od nas sporo pomocy. Potem, od dziecka oczekuje się tego, że poradzi sobie z drugą częścią procesu — czytaniem, by się czegoś nauczyć — praktycznie samo. Ciekawe jest to, że 4000 lat po tym, jak Fenicjanie odkryli alfabet, w dzisiejszych klasach i domach nadal nie do końca zdajemy sobie sprawę jak tego dokonać. Z pewnością przeprowadzono więcej badań na temat tego, jak nauczyć dzieci czytać niż na temat jakichkolwiek innych zjawisk, a nadal nie możemy wskazać jednego podejścia i powiedzieć 'To jest to'.

Wpływ Wczesnego Dzieciństwa
Nie jest to do końca prawda w przypadku wczesnego dzieciństwa, czyli okresu od narodzin dziecka do chwili, gdy ma ono 5 czy 6 lat. Wiemy dokładnie co należy zrobić, by ułatwić czytanie - nazywamy to gotowością do czytania. (Zwróć uwagę jak bardzo podobne są te dwa słowa w języku angielskim - read-ing [czytanie] i read-iness [gotowość]). Zauważ też, że napisałam 'by ułatwić czytanie'; ponieważ nie siedzimy z założonymi rękami i nie czekamy aż pojawi się wspomniana już gotowość. Jeśli tak zrobimy, to ukarzemy nasze dzieci i zmniejszymy prawdopodobieństwo, że wejdą w formalną naukę czytania i naprawdę nauczą się czytać. By uciec od przekonania, że powinniśmy siedzieć i czekać aż dojrzymy jakiś magiczny znak, że nasze dziecko jest 'gotowe', by czytać, wielu ludzi woli używać określenia 'wczesna umiejętność czytania i pisania' w celu opisania elementów niezbędnych do formalnej nauki czytania.

Wymienię kilka czynników ułatwiających wczesną umiejętność czytania i pisania, ale wszystkie one sprowadzają się do jednego wniosku: należy zrobić wszystko, co się da, by ułatwić rozwój umiejętności językowych. Czytanie to mowa, która została przekształcona na kod wizualny i trudno jest rozszyfrować ten kod, jeśli nie posługuje się w płynny sposób słowami, które on przedstawia. Przygotowanie twojego dziecka do nauki czytania, to ciąg dalszy procesu wspierania dziecka w nauce mówienia. Szlak umiejętności czytania i pisania biegnie od gugania aż do czytania, z mówieniem jako jednym z przystanków na drodze. Powtórzmy więc zalecenia odnośnie pomagania twojemu dziecku przejść od gugania do mówienia i sprawdźmy jak można zastosować te reguły na dalszej drodze od mówienia do czytania. Trzy czynniki ułatwiające postęp w tej kwestii, które wymieniłam w jednym z moich wcześniejszych artykułów na tej stronie, zatytułowanym 'Od gugania do mówienia', to: reagowanie, dawanie przykładu, i stymulacja. Zobaczmy jak się one mają do drugiego etapu podróży.

Reagowanie . Reagowanie na dzieci, kiedy do nas mówią, to ważna część szkolenia umiejętności czytania i pisania. Zazwyczaj nie możemy się doczekać aż nasze dzieci zaczną mówić, ale potem często wolelibyśmy, żeby się przymknęły. Przypomnij sobie wszystkie pytania z cyklu 'Dlaczego?', które słyszymy na co dzień od czterolatka! Po piątym z serii jesteśmy gotowi powiedzieć mu: 'Idź się pobawić!' Ale jest bardzo ważne, by reagować na te pytania. Nie zawsze musimy na nie odpowiadać. Tak naprawdę, często dobrze jest odbić pytanie z powrotem do dziecka - Jak sądzisz, dlaczego to się stało?' A trzylatek będzie się starać opisać złożone uczucia. Pomóż mu je wyrazić i zachęcaj go do podejmowania takich prób. Potem, co jest bardzo ważne, spróbuj znaleźć książkę, która dotyczy danej informacji, wydarzeń czy uczuć. Przeczytaj tę historię i wtrąć uwagę na temat tego, że są książki, które dotyczą danej kwestii i że pewnego dnia dziecko będzie mogło je samo przeczytać. Inny rodzaj reagowania to rozpoznawanie liter wchodzących w skład słów, o które dziecko zapyta w czasie, gdy będziesz czytać na głos. Nawet jeśli nie otrzymasz takiego pytania, od czasu do czasu wskaż na takie słowa w czasie czytania.

Dawanie przykładu. Jeśli chcesz, by twoje dziecko nauczyło się czytać i lubiło to robić, musisz pokazać mu, że sam jesteś gorliwym czytelnikiem. Jeśli dziecko widzi, że jedyne co robisz to oglądanie telewizji, to podświadomie odbierze komunikat, że czytanie nie jest dla ciebie ważne. Wierzę w to, że warto brać dzieci regularnie do biblioteki. Pokazanie im całej masy książek pomaga im zrozumieć, że kiedy nauczą się czytać będą mogły z tego wszystkiego skorzystać. A kiedy już tam będziecie, nie zapomnij wypożyczyć też książki dla siebie.

Stymulacja. Wszystko co robisz, w ramach reagowania na twoje dziecko zapewnia mu też stymulację. Najważniejszym składnikiem gotowości do czytania jest słownictwo: nie możesz tak naprawdę przeczytać słowa, jeśli go nie znasz. Dlatego też często ucz dziecko nowych słów. 'Ten mebel nazywamy kredensem. Czy to nie dziwna nazwa dla szafy?' Czyniąc tego typu komentarze nie tylko wprowadzasz potencjalnie nieznane słowo, ale też wiążesz je z takim, które dziecko zna. Od czasu do czasu, zupełnie niespodziewanie, zapytaj swoją pociechę o znaczenie słowa, które zostało przed chwilą użyte. Wycieczki, o których można potem porozmawiać, programy telewizyjne, które razem oglądacie, zakupy, rozmowa o pracy dorosłych - wszystko to zapewnia cenną stymulację, która ułatwi poznawanie czytania i pisania.

W ostatnim ustępie wymieniłam słowo, które wielu z was mogło się spodziewać usłyszeć wcześniej - telewizja. I dodam tu jeszcze jednokomputery. Nie mam nic przeciwko telewizji dla przedszkolaków (w przeciwieństwie do niemowlaków i dzieci raczkujących), o ile korzysta się z niej rozsądnie. A dla mnie rozsądnie znaczy: nie za dużo i pod ścisłą kontrolą dorosłych. Z pewnością istnieją doskonałe programy, które dzieciom przynoszą mnóstwo korzyści i radości. Badania dowodzą, że oglądanieUlicy Sezamkowej pomaga dzieciom zdobyć umiejętności poprzedzające nabycie zdolności czytania i pisania, ale wydaje się, że oddziałuje ona najmocniej na dzieci, które żyją w niezbyt stymulującym środowisku.
Dr. Bettye M. Caldwell Ph.D. Professor of Pediatrics in Child Development and Education