Karmienie maluszka: Od urodzenia do 6 miesięcy
Według Dr. Bettye M. Caldwell
Karmienie dziecka jest niezwykle ważnym – i niełatwym – zadaniem dla młodych rodziców. Wiele osób próbuje doradzać w tej sprawie – krewni, teściowie, przyjaciele, znajomi – jednak często takie porady i informacje wzajemnie się wykluczają. W dodatku ciągłe badania na temat żywienia sprawiają, że zasady i zalecenia dotyczące karmienia dzieci często się zmieniają, przez co rodzice mogą czuć się zagubieni i nierzadko nie wiedzą, co jest w końcu najlepsze dla ich maleństwa. Mimo to istnieje kilka zasad „absolutnych”, które pozostają niezmienne: 

  • Ufaj swojemu instynktowi. Jeśli coś nie wydaje Ci się dobre dla dziecka lub sprawia, że dziecko jest nieszczęśliwe, to nie jest to dobry wybór.
  • Słuchaj tylko zaleceń pediatrów specjalizujących się w temacie. Oni są na bieżąco ze zmieniającym się stanem wiedzy.
  • Wykazuj silną wolę i trzymaj się swoich zasad i planów, ale bądź wdzięczna i życzliwa wobec tych, którzy starają się Ci pomóc. Pamiętaj, że każdy czasem potrzebuje pomocy.
Nowe trendy w żywieniu i opiece nad dzieckiem zawsze powinny zostać poddane ocenie i refleksji. Niektóre dzieci rozwijają się szybciej, niektóre później. Jeżeli maluchy osiągają kolejne etapy gotowości później, ich tzw. „odpowiedni wiek” powinien być skorygowany względem umiejętności i etapu rozwoju. Ponieważ każde dziecko jest inne, ogólne wytyczne nie mogą być uznane za absolutnie wiążące. Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości dotyczące karmienia, skontaktuj się z pediatrą lub zadzwoń do odpowiedniego specjalisty – np. z poradni gastroenterologicznej – lub do dietetyka specjalizującego się w żywieniu niemowląt (poradnie gastroenterologiczne znajdują się np. w Centrum Zdrowia Dziecka oraz Instytucie Matki i Dziecka w Warszawie. W IMiD jest także Zakład Żywienia – przyp. tłum.).

Na początek mleko: Mleko matki jest zalecane i preferowane jako pierwszy pokarm dla wszystkich niemowląt – i jako takie jest rekomendowane przez Amerykańską Akademię Pediatryczną, Amerykańskie Stowarzyszenie Dietetyków oraz większość profesjonalnych organizacji zdrowotnych. Dostępne w aptekach mieszanki dla niemowląt, tzw. mleko zastępcze (zwane także modyfikowanym), są rozwiązaniem drugiego wyboru, które pozwala większości niemowląt prawidłowo się rozwijać. Każdy z tych pokarmów – mleko lub mleko zastępcze – zawiera wszystko, czego dziecko potrzebuje do jedzenia w ciągu pierwszych 5–6 miesięcy życia.

W chwili urodzenia żołądek dziecka ma wielkość szklanej kuleczki, a w 10 dniu życia nie jest większy niż piłeczka pingpongowa. Jednak gdy Twój maluszek rośnie, jego żołądek staje się bardziej elastyczny i rozciąga się podczas karmienia. Noworodki zazwyczaj jedzą od 8 do 12 razy na dobę. Dzieci karmione piersią jedzą częściej, ponieważ mleko matki jest przez nie łatwiej trawione. Dzieci karmione mlekiem zastępczym jedzą raz na ok. 3 godziny. Niezależnie od tego, jakim mlekiem jest karmione Twoje dziecko, można uznać, że dostaje ono odpowiednią ilość pokarmu, jeśli moczy pieluszkę 6–8 razy i robi kupkę 3 razy na dobę podczas pierwszych 4–6 tygodni życia (wyłóż pieluszkę chusteczką jednorazową, jeśli jest na tyle chłonna, że trudno stwierdzić, czy została zmoczona).

Po nakarmieniu dziecko powinno być zaspokojone i budzić się w regularnych odstępach czasu na kolejne karmienia. Gdy dziecko karmione z butelki ulewa pokarm pod koniec karmienia, zazwyczaj oznacza to, iż zjadło więcej, niż może pomieścić jego żołądek. Jednak jeśli zjawisko to zachodzi regularnie, skonsultuj się z pediatrą.

W przypadku mleka zastępczego zasadą w 1. miesiącu jest podawanie w ciągu doby 74 ml mleka zastępczego na każdy kilogram masy ciała albo 90–120 ml na jedno karmienie i zwiększanie tej ilości do 120–180 ml na jedno karmienie (czyli do ok. 950 ml dziennie) w drugim i kolejnych miesiącach. Większe dzieci mogą jeść trochę więcej. Gdy dziecko już weźmie butelkę do buzi, całą niezjedzoną i pozostawioną zawartość należy po karmieniu wyrzucić – w niezjedzonych resztkach rozwijają się bakterie, a składniki odżywcze ulegają rozkładowi.

Kiedy dziecko jest gotowe na stałe pokarmy: W pierwszych kilku miesiącach życia układ immunologiczny (który odpowiada za odporność dziecka) nie jest jeszcze rozwinięty. Mleko matki zawiera większość przeciwciał oraz leukocyty i enzymy, których potrzebuje Twoje niemowlę. Mleko zastępcze nie zawiera tych elementów. Wprowadzenie jakichkolwiek stałych pokarmów zbyt wcześnie może wywołać objawy nadwrażliwości lub stać się przyczyną alergii. Ponadto organizm dziecka nie wytwarza jeszcze w odpowiednich ilościach wielu enzymów niezbędnych do trawienia stałych pokarmów, które wskutek tego nie mogą być prawidłowo metabolizowane. Co najważniejsze, dziecko do ok. 5. miesiąca nie posiada zdolności jedzenia pokarmów stałych i nie umie ich przełykać, dlatego podanie ich zbyt wcześnie może wywołać odruch wymiotny lub wiąże się z ryzykiem zadławienia.

Ponadto pokarmy stałe „wypierają” z menu dziecka mleko matki lub mleko zastępcze, które zawiera składniki odżywcze niezbędne do zapewnienia optymalnego wzrostu w pierwszym półroczu życia. Mleko matki i mleko zastępcze zawierają około 70 kcal/100 g, podczas gdy ta sama ilość kaszki może zawierać tylko 56 kcal. Twoje dziecko będzie po drugim miesiącu pić podczas jednego karmienia 120–180 ml mleka, dostarczając organizmowi 80–120 kilokalorii, ale jeśli naje się kaszką, wówczas nie wypije odpowiedniej ilości mleka, a organizm nie pozyska odpowiedniej ilości kilokalorii. Zatem Twoje dziecko, choć będzie wyglądać na zdrowe, w rzeczywistości będzie niedożywione.

Niektóre bardzo duże niemowlęta są gotowe do jedzenia kaszki wcześniej niż mniejsze dzieci. Twój pediatra doradzi Ci, kiedy będzie odpowiedni czas, by wprowadzić te produkty do diety dziecka. Z kolei wcześniaki potrzebują więcej czasu, zanim ich organizm będzie gotowy na stałe pokarmy. Nawet jeśli Twoje dziecko opuściło szpital w 36. tygodniu, fizycznie pozostaje wciąż o 4 tygodnie młodsze niż dzieci urodzone w terminie. Daj mu czas, aby dojrzało do odpowiedniego etapu rozwoju.

Stałe pokarmy powinny być traktowane jako uzupełnienie diety, a nie jako zamienniki mleka lub mleka zastępczego. Tylko te ostatnie mogą być podstawowym źródłem składników odżywczych dla dziecka w wieku od urodzenia do 12 miesięcy.

Możesz uznać, że Twoje dziecko jest gotowe na przyjmowanie stałych pokarmów, jeśli:
  • Podwoiło swoją wagę urodzeniową
  • Potrafi siedzieć na krzesełku do karmienia i trzymać główkę prosto
  • Otwiera buzię, gdy widzi zbliżającą się łyżeczkę z jedzeniem
  • Potrafi połknąć trochę jedzenia, które ma w buzi
Kaszki i kleiki nie powinny być podawane w butelce. Opinie, jakoby dziecko lepiej spało w nocy, jeśli dostanie kaszkę w butelce, są nieprawdziwe. Gdy Twoje dziecko obudzi się głodne, po prostu nakarm je, a zaśnie z powrotem.

Witaminy: Wszystkie niezbędne witaminy i minerały, których dziecko potrzebuje w ciągu pierwszych sześciu miesięcy, zawarte są zarówno w mleku matki, jak i w mleku zastępczym. Niektórym dzieciom karmionym piersią może być jednak zalecana dodatkowa dawka witaminy D. Może być też konieczne uzupełnienie niedoboru fluoru, jeśli podajesz dziecku mleko wymieszane z wodą lub mieszkasz w mieście, w którym woda pitna z komunalnej sieci wodociągowej nie jest wzbogacana fluorem. Pediatra powie Ci, czy podawanie dodatkowych witamin i minerałów będzie konieczne w Waszym przypadku.

Ciesz się, obserwując rozwój Twojego maleństwa. Gdy będzie rosnąć zdrowe i szczęśliwe, możesz być dumna, że wszystko zrobiłaś dobrze!