icon-arrow-down icon icon-arrow-fill-down icon icon-arrow-next icon icon-arrow-prev icon icon-tag-close icon
Διατροφή - Εγκυμοσύνη

Διατροφή πριν από τη σύλληψη

ς

H προετοιμασία του σώματός σας για να υποδεχθεί το μωρό σας είναι το πρώτο σημαντικό δώρο που μπορείτε να του κάνετε!

…αν και πιο σωστό θα ήταν, αντί για «δώρο», να πούμε «υποχρέωση». Η προετοιμασία του σώματος για να υποδεχτεί και να κυοφορήσει το έμβρυο φαίνεται να έχει τεράστια σημασία στην έκβαση της εγκυμοσύνης και στην υγεία του νεογνού. Ακόμα και η ίδια η ικανότητα σύλληψης είναι δυνατό να επηρεαστεί θετικά ή αρνητικά από τη γενικότερη κατάσταση υγείας, αλλά και από τη διατροφική κατάσταση της γυναίκας. Είναι πλέον εξακριβωμένο ότι η διατροφική κατάσταση της μητέρας κατά τη σύλληψη επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό τον τρόπο με τον οποίο κατανέμονται τα θρεπτικά συστατικά που προσλαμβάνει μέσω της τροφής, στον οργανισμό της ίδιας και του εμβρύου.

Τα βασικά ζητήματα λοιπόν που θα πρέπει να λάβει υπόψη της κάθε γυναίκα που επιθυμεί να μείνει (ή να… ξαναμείνει) έγκυος είναι:

Το σωστό βάρος σώματος

Όταν μια γυναίκα είναι ελλιποβαρής όχι λόγω ιδιοσυστασίας της αλλά λόγω κακής, στερητικής διατροφής, εμφανίζει συχνά (ή κινδυνεύει να εμφανίσει) ολιγο- ή αμηνόρροια, αναιμία και συνεπώς μειωμένη ικανότητα σύλληψης. Αυτό συμβαίνει γιατί η γονιμότητα της γυναίκας σχετίζεται σε μεγάλο βαθμό με το λίπος του σώματος και για τον λόγο αυτόν το ποσοστό του σωματικού λίπους σε μια γυναίκα σε αναπαραγωγική ηλικία δεν θα πρέπει να είναι χαμηλότερο από το 22% του συνολικού της βάρους. Ακόμα και στην περίπτωση που επιτευχθεί η σύλληψη, υπάρχει αυξημένος κίνδυνος για ενδομήτρια καθυστέρηση της ανάπτυξης ή γέννησης πρόωρου ή ελλιποβαρούς βρέφους. Είναι γνωστό από μελέτες ότι τα ελλιποβαρή βρέφη παρουσιάζουν αυξημένο κίνδυνο να αναπτύξουν κάποιο χρόνιο νόσημα κατά την ενήλικη ζωή τους (σακχαρώδη διαβήτη, υπέρταση, υπερλιπιδαιμία) λόγω των φυσιολογικών προσαρμογών που πρέπει να κάνει το έμβρυο προκειμένου να ανταποκριθεί στη διατροφική στέρηση που υφίσταται κατά τη διάρκεια της κύησης. Ωστόσο, φαίνεται ότι, εάν η αρχικά ελλιποβαρής μητέρα διορθώσει τη διατροφική της πρόσληψη έτσι ώστε να αρχίσει να παίρνει βάρος σε ικανοποιητικό βαθμό καθόλη τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, όλοι οι παραπάνω κίνδυνοι ελαττώνονται σημαντικά.

Όπως συμβαίνει με το χαμηλό βάρος σώματος, έτσι και το αυξημένο μπορεί να ελαττώσει την ικανότητα σύλληψης. Η παχύσαρκη εγκυμονούσα κινδυνεύει να εμφανίσει υπέρταση και σακχαρώδη διαβήτη, λοιμώξεις του ουροποιητικού συστήματος και πυελονεφρίτιδα. Συχνά οι παχύσαρκες γυναίκες γεννούν και υπέρβαρα βρέφη, γεγονός που καθιστά δύσκολο τον φυσιολογικό τοκετό και συχνότερη την εφαρμογή καισαρικής τομής. Επίσης παρατηρείται ότι νεογνά που γεννιούνται από παχύσαρκες μητέρες παρουσιάζουν συχνότερα διαταραχές του μεταβολισμού της γλυκόζης.

Επαρκής πρόσληψη μικροστοιχείων

- Σίδηρος. Τα στατιστικά στοιχεία δείχνουν ότι ένα μεγάλο ποσοστό των γυναικών που βρίσκονται σε αναπαραγωγική ηλικία, παρουσιάζουν ανεπαρκείς αποθήκες σιδήρου. Ο σίδηρος αποτελεί σημαντικό συστατικό για την παραγωγή αιμοσφαιρίνης. Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης η πρόσληψη σιδήρου της μητέρας θα πρέπει να είναι επαρκής, έτσι ώστε να καλύπτει τόσο της δικές της ανάγκες όσο και τις ανάγκες του εμβρύου. Στην περίπτωση του σιδήρου, ο οργανισμός της μητέρας δεν προστατεύεται διότι το έμβρυο «τραβά» όσο ακριβώς σίδηρο χρειάζεται, σε βάρος του οργανισμού της μητέρας. Έτσι, συνήθως δεν υπάρχει κίνδυνος να γεννηθεί ένα βρέφος με αναιμία. Η μοναδική επιπλοκή στο βρέφος μπορεί να είναι η πρόωρη γέννηση. Αντίθετα, ο οργανισμός της μητέρας με ήδη χαμηλές αποθήκες σιδήρου είναι εξασθενημένος, και κυρίως η καρδιακή λειτουργία του, θέτοντας έτσι σε κίνδυνο τόσο την υγεία της μητέρας όσο και την έκβαση της εγκυμοσύνης.

- Ασβέστιο. Το ασβέστιο είναι, όπως όλοι γνωρίζουμε, βασικό για τη δόμηση των οστών. Στην περίπτωση που μια γυναίκα δεν προσλαμβάνει επαρκή ποσότητα ασβεστίου τόσο πριν από τη σύλληψη όσο και κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, παρουσιάζει αυξημένες πιθανότητες οστεοπενίας ή οστεοπόρωσης σε μεγαλύτερη ηλικία. Ο κίνδυνος αυξάνει όσο περισσότερες είναι οι εγκυμοσύνες και όσο μεγαλύτερο το χρονικό διάστημα του θηλασμού. Γνωρίζουμε βέβαια από τη φυσιολογία της εγκυμοσύνης ότι η δυνατότητα απορρόφησης ασβεστίου από τον οργανισμό αυξάνεται, προστατεύοντας έτσι και τη μητέρα και το βρέφος. Ωστόσο χρήσιμο θα είναι, ιδιαίτερα για τις γυναίκες οι οποίες για οποιοδήποτε λόγο δεν καταναλώνουν γαλακτοκομικά προϊόντα, να γίνει προσπάθεια αύξησης της πρόσληψης είτε μέσω της διατροφής είτε μέσω συμπληρωμάτων.

- Φυλλικό οξύ. Το φυλλικό οξύ αποτελεί μια υδατοδιαλυτή βιταμίνη του συμπλέγματος Β που παίζει σημαντικό ρόλο στην παραγωγή αίματος, καθώς και των συστατικών του εγκεφάλου. Η πρόσληψη συμπληρωμάτων φυλλικού οξέος στο πλαίσιο μιας ισορροπημένης διατροφής ελαττώνει τον κίνδυνο εμφάνισης ελλειμμάτων του νευρικού σωλήνα, όπως είναι η δισχιδής ράχη ή η ανεγκεφαλία. Οι καταστάσεις αυτές δεν είναι συχνές, όχι όμως τόσο σπάνιες. Αν θα ήταν χρήσιμο όλες οι γυναίκες σε αναπαραγωγική ηλικία να προσλαμβάνουν φυλλικό οξύ, είναι απολύτως απαραίτητο για τις γυναίκες που ετοιμάζονται να μείνουν έγκυες. Εκτός από τα συμπληρώματα που μπορούν να χορηγηθούν έπειτα από οδηγία του γυναικολόγου, το φυλλικό οξύ βρίσκεται και σε τροφές όπως τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, τα εσπεριδοειδή, το συκώτι και γενικά το κόκκινο κρέας, το ψωμί και τα σιτηρά γενικά, τα όσπρια, τα εμπλουτισμένα δημητριακά για πρωινό.

- Υπερβολική πρόσληψη βιταμίνης Α. Η πρόσληψη για οποιοδήποτε λόγο βιταμίνης Α σε δόσεις της τάξης των 20.000-50.00 IU ανά ημέρα κατά την περίοδο λίγο πριν από τη σύλληψη και κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης έχει αποδειχθεί ότι δεν είναι προς όφελος, αλλά βλαπτική.

- Υπερβολική πρόσληψη βιταμίνης D. Η πρόσληψη συμπληρωμάτων βιταμίνης D σε δόσεις μεταξύ 1.600-2.000 IU ανά ημέρα είναι πιθανόν να προκαλέσουν υπερασβεστιαιμία στο έμβρυο και καθυστέρηση της ανάπτυξης.

Οινόπνευμα

Η κατάχρηση οινοπνεύματος μπορεί να οδηγήσει στη γέννηση βρέφους με ανωμαλίες στην όραση, στην καρδιακή λειτουργία, στην ανάπτυξη του νευρικού συστήματος και σημαντική καθυστέρηση της σωματικής και της νοητικής ανάπτυξης. Πολλές μελέτες, ωστόσο, έχουν δείξει ότι ακόμα και η μέτρια κατανάλωση οινοπνεύματος μπορεί να έχει σε πιο ήπια μορφή ανάλογες επιπτώσεις. Για τον λόγο αυτό δεν αναφέρονται πουθενά τα ασφαλή όρια κατανάλωσης οινοπνεύματος και έτσι είναι συνετό η γυναίκα που προγραμματίζει μια εγκυμοσύνη, και οπωσδήποτε όταν είναι ήδη έγκυος, να αποφεύγει την κατανάλωση οινοπνεύματος.

Καφεΐνη

Υπάρχουν στοιχεία που δείχνουν ότι η κατανάλωση καφεΐνης μπορεί να καθυστερήσει τη σύλληψη, αλλά και να επηρεάσει την απορρόφηση του σιδήρου και του ασβεστίου. Μελέτες δείχνουν ότι η κατανάλωση πάνω από 300 mg καφεΐνης την ημέρα (2 φλιτζάνια καφέ) σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο αποβολής ή γέννησης βρέφους με χαμηλό σωματικό βάρος. Συνήθεις πηγές καφεΐνης -εκτός από τον καφέ- είναι τα αναψυκτικά τύπου cola, η σοκολάτα και το μαύρο τσάι.

Υγιεινή των τροφίμων

Εκτός από την ποιότητα της διατροφής, η μέλλουσα μητέρα θα πρέπει να προσέχει ιδιαίτερα και την υγιεινή των τροφίμων που καταναλώνει. Αυτό σημαίνει επιλογή τροφίμων με τα λιγότερο δυνατά πρόσθετα και συντηρητικά, καλό πλύσιμο των φρούτων και των λαχανικών, σωστή συντήρηση των ωμών και μαγειρεμένων τροφίμων. Δύο ζητήματα που αναφέρονται συχνά στη βιβλιογραφία και σχετίζονται με κινδύνους κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης είναι η επιμόλυνση της διατροφής με υδράργυρο και το τοξόπλασμα.

Ο υδράργυρος είναι ένα μέταλλο που συσσωρεύεται και επιμολύνει ορισμένα ψάρια, όπως ο ξιφίας και το σκουμπρί. Στην περίπτωση που κάποια γυναίκα καταναλώνει αυξημένες ποσότητες των ψαριών αυτών, υπάρχει κίνδυνος να αποθηκεύει στον οργανισμό της μεγάλες ποσότητες μολύβδου οι οποίες μπορεί να προκαλέσουν βλάβες στο νευρικό σύστημα του αναπτυσσόμενου εμβρύου.

Το τοξόπλασμα είναι ένα παράσιτο που απαντάται στο ωμό και μη καλοψημένο κρέας, στα άπλυτα φρούτα και λαχανικά, στο νερό και στο χώμα κυρίως λόγω επιμόλυνσης από αδέσποτες γάτες (ακαθαρσίες). Η προσβολή με τοξόπλασμα ονομάζεται τοξοπλάσμωση και μπορεί να προκαλέσει σημαντικές βλάβες στο βρέφος, όπως απώλεια όρασης, ακοής και νοητική στέρηση. Επιδημιολογικές μελέτες στις ΗΠΑ δείχνουν ότι το 85% των εγκύων γυναικών κινδυνεύουν να προσβληθούν από τοξόπλασμα, ενώ 80 βρέφη κατά μέσο όρο πεθαίνουν κάθε χρόνο από τοξοπλάσμωση. Επειδή η τοξοπλάσμωση γίνεται μεν δύσκολα αντιληπτή, αλλά διαγιγνώσκεται και θεραπεύεται, είναι σημαντικό η γυναίκα που σχεδιάζει εγκυμοσύνη και θεωρεί ότι έχει πιθανόν επανειλημμένως εκτεθεί στο παράσιτο αυτό να συζητά με τον γιατρό της για να προβεί στις ανάλογες εξετάσεις.

Από τα παραπάνω βλέπουμε ότι οι ευθύνες μιας μητέρας για το παιδί της ξεκινούν ακόμα και πριν από τη σύλληψή του, και αυτό αφορά όχι μόνο τις γυναίκες που σχεδιάζουν την πρώτη τους εγκυμοσύνη, αλλά και εκείνες που προετοιμάζονται για μια δεύτερη ή τρίτη…

Συνοψίζοντας τις παραπάνω πληροφορίες, θα μπορούσαμε να συντάξουμε τον 10λογο της μέλλουσας εγκύου:

  1. Ξεκινήστε ακολουθώντας ένα ισορροπημένο διαιτολόγιο με γαλακτοκομικά, κρέας, ψάρια, δημητριακά, όσπρια, φρούτα και λαχανικά σε σωστές αναλογίες και κάνοντας τακτικά γεύματα. Χρήσιμο θα ήταν να ζητήσετε τη βοήθεια ενός ειδικού διαιτολόγου προκειμένου να σχεδιάσετε μαζί ένα διαιτολόγιο που να ταιριάζει στις προτιμήσεις και στον τρόπο ζωής σας.
  2. Προσαρμόστε την πρόσληψη των συνολικών ημερησίων θερμίδων σας έτσι ώστε να διατηρείτε ένα υγιές σωματικό βάρος.
  3. Εάν έχετε χαμηλό σωματικό βάρος, είναι εξαιρετικά σημαντικό να διορθώσετε τις διατροφικές σας συνήθειες έτσι ώστε να πετύχετε ένα ασφαλές σωματικό βάρος που θα σας εξασφαλίσει τόσο μεγαλύτερες πιθανότητες σύλληψης, όσο και καλύτερη υγεία για εσάς και το βρέφος σας.
  4. Εάν είσαστε υπέρβαρη ή παχύσαρκη, είναι άμεση η ανάγκη να αρχίσετε να χάνετε βάρος με τον σωστό ρυθμό, δεδομένου ότι η απώλεια βάρους κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης αντενδείκνυται. Φροντίστε λοιπόν να διορθώσετε τη διατροφή σας, αλλά και να αυξήσετε τη σωματική σας δραστηριότητα.
  5. Συζητήστε με τον οικογενειακό γιατρό σας ή τον γυναικολόγο σας εάν χρειάζεται να ξεκινήσετε τη λήψη συμπληρωμάτων σιδήρου, φυλλικού οξέος και ασβεστίου.
  6. Μειώστε στο ελάχιστο την πρόσληψη καφεΐνης. Δεδομένου ότι η καφεΐνη είναι εθιστική και η απότομη ελάττωσή της μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα στέρησης, εκμεταλλευτείτε τον χρόνο πριν από τη σύλληψη να την ελαττώσετε σταδιακά. Αντικαταστήστε με άλλα αφεψήματα ή φυσικούς χυμούς.
  7. Μειώστε στο ελάχιστο την κατανάλωση οινοπνεύματος. Στην περίπτωση που συνηθίζετε να πίνετε οινόπνευμα αρκετά συχνά, όπως και στην περίπτωση του καφέ, ξεκινήστε σταδιακά -πριν από την επίτευξη της εγκυμοσύνης- να ελαττώνετε την πρόσληψη, έτσι ώστε να είστε σε θέση να απέχετε εντελώς κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.
  8. Αποφύγετε την κατανάλωση συσκευασμένων τροφίμων με πολλά συντηρητικά, καθώς επίσης και έτοιμων-γρήγορων γευμάτων εκτός σπιτιού.
  9. Να είσαστε προσεκτική ως προς το πλύσιμο, την προετοιμασία, το μαγείρεμα και τη συντήρηση των τροφίμων προκειμένου να αποφύγετε να εκτεθείτε σε τροφογενείς λοιμώξεις ή δηλητηριάσεις.
  10. Γενικά, προσπαθήστε να προσαρμοστείτε σε έναν πιο φυσικό και υγιεινό τρόπο ζωής, ο οποίος -εκτός από τη σωστή διατροφή- θα πρέπει να περιλαμβάνει την αποχή από το κάπνισμα, την επαρκή σωματική δραστηριότητα και την ξεκούραση.

    Και μην ξεχνάτε, εκτός του να παρέχετε στο παιδάκι που περιμένετε ένα υγιές σώμα μέσα στο οποίο θα αναπτυχθεί, εξίσου ή και πιο σημαντικό δώρο που μπορείτε να του προσφέρετε είναι η δική σας ψυχική υγεία και ηρεμία, αλλά και το αίσθημα της αγάπης κατά την αναμονή.