icon-arrow-down icon icon-arrow-fill-down icon icon-arrow-next icon icon-arrow-prev icon icon-tag-close icon
Ανάπτυξη Μπορεί να χωριστεί σε στάδια ηλικιων

ΟΡΙΑ ΚΑΙ ΠΕΙΘΑΡΧΙΑ: ΜΙΑ ΑΝΑΓΚΑΙΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗ

Όσοι έχετε διαβάσει προηγούμενα άρθρα μου γραμμένα από μένα για την ανάπτυξη του παιδιού ή διάφορες δυσκολίες που αφορούν την παιδική ηλικία, θα έχετε τη γνώμη ότι έχω τη μέγιστη κατανόηση για τα παιδιά και πάντα προσπαθώ να φέρω στα μάτια σας τον τρόπο που το παιδί σας σκέφτεται ή νιώθει, για να σας κάνω να το καταλάβετε καλύτερα και να αυτενεργήσετε με την αγάπη και το ένστικτό σας.
Σήμερα, μιλώντας για όρια και πειθαρχία, ίσως με χαρακτηρίσετε πιο αυστηρή. Γιατί πρέπει να σας πείσω ότι επιβάλλοντας ήπια, σταθερά και ήρεμα πειθαρχία στο παιδί σας, το προστατεύετε.
Αυτό το τελευταίο δεν είναι αυτονόητο. Έτσι, πολλοί γονείς επιβάλλουν έναν κανόνα όταν βρίσκονται άλλοι μπροστά, αλλά όχι όταν είναι μόνοι τους με το παιδί.
Επίσης όταν προσπαθούν να επιβάλλουν έναν τρόπο συμπεριφοράς, έχουν συγχρόνως δύο συναισθήματα.
«Κάνω ή δεν κάνω καλά»; «Μικρό είναι, θα μάθει αργότερα».
ε αποτέλεσμα απόλυτη σύγχυση στο παιδί.
Όταν μιλάμε για όρια, καταρχήν μιλάμε για μια νοητή γραμμή, έναν κύκλο που περιβάλλει το παιδί και μέσα στον οποίο λειτουργεί με ασφάλεια. Και αυτός ο κύκλος δεν είναι πανανθρώπινος σε όλα του τα σημεία. Θέλω να πω, δηλαδή, ότι σε άλλες κοινωνίες ή σε άλλες εποχές η διαχωριστική γραμμή είναι άλλη. Έτσι, το παιδί, το οποίο δεν γεννιέται εφοδιασμένο με αυτή τη γνώση, πρέπει να την αποκτήσει. Πρέπει να αποκτήσει τη γνώση της επικινδυνότητας, των «πρέπει» και της κοινωνικής συμπεριφοράς που ταιριάζει στην κοινωνία και το μικρό περιβάλλον όπου ζει άμεσα.
Αυτό ξέρω πως συχνά γεννάει αντιδράσεις και μπερδεύει πολλούς γονείς με ευαισθησία στην αντίληψη για την ιδιωτικότητα, την ελευθερία, τη δημοκρατία. Πιστέψτε με ότι αυτά αρχίζουν μετά τη διδασκαλία των ορίων και της πειθαρχίας.
Θα σας πω ένα παράδειγμα: Αν το παιδί σας σκαρφαλώνει στα κάγκελα του μπαλκονιού έτοιμο να πέσει κάτω, θα έχετε καμιά αμφιθυμία στο να το πιάσετε αμέσως και να το κατεβάσετε κάτω; Θα σκεφτείτε την παραβίαση της ελευθερίας του; Προφανώς όχι.
Έτσι, πρέπει να νιώθετε όταν εκπαιδεύετε το παιδί σας σε κανόνες συμπεριφοράς και σχέσεων. Γιατί το προστατεύετε.
Θα γίνω πιο σαφής: Αν μιλήσει άσχημα σε κάποιον ή χτυπήσει ή αναστατώσει τον χώρο κάποιου, πιστεύετε ότι δεν εισπράττει αρνητικά σχόλια – αν όχι στο στόμα – στα μάτια των γύρω του; Πιστεύετε ότι αυτό δεν το εκθέτει; Ότι δεν το στενοχωρεί; Ότι δεν το μπερδεύει εντέλει; Δεν θα ήταν προστατευμένο αν ήξερε με σαφήνεια και σταθερότητα ποιες είναι οι επιτρεπτές συμπεριφορές;
Δεν γεννήθηκε γνωρίζοντάς το. Πρέπει να το μάθει από σας και μάλιστα από πολύ νωρίς, βήμα-βήμα.
Πώς;
Με τη συνεχή διδασκαλία.

Αμέσως μετά την αγάπη, το σπουδαιότερο δώρο του γονιού προς το παιδί είναι η αίσθηση της πειθαρχίας.

- Σε ποια ηλικία;
- Πότε είμαι πολύ αυστηρός;
- Τι είδους τιμωρία να επιβάλλω;

Αυτά είναι διάφορα ερωτήματα που θέτουν οι γονείς. Οι περισσότεροι παραδέχονται ότι είναι πολύ σημαντικό να θέτουν όρια, όμως είναι ένα από τα δυσκολότερα εγχειρήματά τους. Δεν μπορούν να κάνουν πράξη αυτή την παραδοχή, και μάλιστα με τρόπο σταθερό και αποτελεσματικό. Όλοι θέλουμε παιδιά με καλούς τρόπους, αλλά παράλληλα ανησυχούμε μήπως συνθλίψουμε το πνεύμα και την ψυχή τους μέσα σε τόσους περιορισμούς.
Τις τελευταίες δεκαετίες οι γονείς διαφωνούν όλο και περισσότερο στο ζήτημα των περιορισμών. Όταν μάλιστα δουλεύουν όλη μέρα και λείπουν από το σπίτι, απεχθάνονται να εφαρμόζουν κανόνες πειθαρχίας τις λιγοστές ώρες που βρίσκονται με τα παιδιά τους. Μερικοί γονείς αναστατώνονται όταν σκέφτονται πόσο σκληρούς κανόνες πειθαρχίας δέχτηκαν οι ίδιοι ως παιδιά και δεν θέλουν τα παιδιά τους να ζήσουν τις δικές τους εμπειρίες. Τα δικά τους φαντάσματα σκοτεινιάζουν τη ζωή των παιδιών τους.
Όμως τα παιδιά πρέπει να μάθουν τους κανόνες, τους περιορισμούς που θα τα κάνουν ευτυχή και αποδεκτά. Οι μόνοι που μπορούν να τα διδάξουν είναι οι γονείς τους. Με αγάπη, σταθερότητα, σαφήνεια, ηπιότητα. Αυτό γίνεται μόνο αν οι γονείς είναι σίγουροι γι’ αυτό που κάνουν.

Φέρτε στον νου σας τις εξής σκηνές (είναι πολύ συχνές):

- Ένα παιδί είναι θυμωμένο και προκλητικό στη μέση του δρόμου.
- Ένα παιδί χτυπάει, δαγκώνει, σπρώχνει τους συμμαθητές του στον παιδικό σταθμό.
- Το παιδί σας αναστατώνει το σπίτι σας ή το σπίτι των φίλων που επισκεφθήκατε.
- Το παιδί σας είναι πολύ αρνητικό και μιλάει άσχημα στους επισκέπτες.
- Το παιδί σας χτυπάει, σπρώχνει το μικρό του αδελφάκι.
- Το παιδί σας προκαλεί με κάθε είδους συμπεριφορές.

Και τώρα

- Αναλογιστείτε τα ύφη των γύρω.
- Αναλογιστείτε τα δικά σας συναισθήματα.
- Αναλογιστείτε τον θυμό και την έκρηξη που συχνά κάνετε.
- Αναλογιστείτε τα δικά του συναισθήματα μετά από αυτό.
- Σκεφτείτε τον φόβο του όταν φωνάζετε.
- Μήπως νομίζει πως δεν είναι αποδεκτό;
- Μήπως νομίζει πως δεν το αγαπάει κανείς;
- Μήπως, αν δεν έχει αυτο- και ετερο-περιορισμούς, είναι γυμνό και ακάλυπτο στην κοινωνία που πρέπει να ζήσει;

Πότε αρχίζω να βάζω όρια;
ή από πότε εκπαιδεύω το παιδί μου;

Από πολύ νωρίς. Πειθαρχία σε κανόνες σημαίνει διδασκαλία. Πειθαρχία σε κανόνες που αφορούν σημαντικά ζητήματα είναι μέρος της πορείας του παιδιού προς την αυτογνωσία. Ξεκινήστε από την αρχή. Σε κάθε φάση ανάπτυξης είναι άλλο το ζητούμενο και άλλος ο στόχος.
Αυτό έχει να κάνει με τις συμπεριφορές από τη μεριά του παιδιού που εξαρτώνται από τη συναισθηματική, την κοινωνική και τη γνωστική του ικανότητα.
Για παράδειγμα, γύρω στους 4 μήνες, πολύ συχνά δαγκώνουν τη θηλή του μαστού στη διάρκεια του θηλασμού. Η μητέρα πρέπει να κάνει σαφές ότι αυτό δεν της αρέσει, τραβώντας το μωρό από τη θηλή. Κάθε φορά που εκείνο δαγκώνει, η μητέρα ήρεμα – χωρίς υπερβολές – το απομακρύνει.
Η εκπαίδευση άρχισε.

Το μωρό μεγαλώνει (γύρω στον 8ο μήνα)

Μέχρι τον 7ο μήνα περίπου, η τυπική εκπαίδευση των μωρών δεν έχει νόημα να αρχίσει. Από δω και μπρος όμως διάφορες συμπεριφορές των μωρών απαιτούν ειδική διαχείριση. Τραβούν τα μαλλιά σας, γρατζουνίζουν το πρόσωπό σας χωρίς κακή πρόθεση. Δαγκώνουν τον ώμο σας ή το πρόσωπό σας. Εξερευνούν έτσι το πρόσωπό σας, τα μαλλιά σας, αλλά και τη δική σας αντίδραση. Δείξτε του ότι πονάτε, ήρεμα, σταθερά, χωρίς εκνευρισμό. Αν συνεχίσει και παίζει με αυτό, πέστε του «Δεν μου αρέσει αυτό και θα σου κρατήσω τα χέρια σου». Αρχίζει να καταλαβαίνει ότι δεν θέλετε να το ξανακάνει.
Αν βγάζετε φωνούλες πόνου και γέλιου, πιστεύει ότι είναι ένα παιχνίδι. Το ξάφνιασμά σας το διεγείρει ώστε να το ξανακάνει. Τώρα το ανέχεστε, αργότερα όμως;
Αν κλαίει χωρίς λόγο, βεβαιωθείτε ότι δεν υπάρχει κάποιο πρόβλημα και ανταμείψτε το όταν σταματήσει. Αν αδειάζει το καλάθι των σκουπιδιών στο πάτωμα ή βάζει τα χέρια του στη λεκάνη της τουαλέτας, δώστε του να καταλάβει πως δεν πρέπει να το κάνει, λέγοντας ήρεμα «όχι», σταματώντας το και διοχετεύοντας το ενδιαφέρον του σε κάτι άλλο.
Αν βάζει στο στόμα του κάτι που δεν πρέπει – σ’ αυτή την ηλικία βάζουν στο στόμα τους οτιδήποτε – τραβήξτε του το χέρι και πείτε του ότι το συγκεκριμένο αντικείμενο δεν μπορεί να το βάζει στο στόμα του.
Αν τραβάει τα τραπεζομάντιλα ή τα αντικείμενα του σπιτιού, πείτε του ότι δεν μπορεί να πιάσει το συγκεκριμένο αντικείμενο. Ουρλιάζοντας ή λέγοντας «μήηηηηη» τη στιγμή που φοβάστε, το μπερδεύετε. Είναι σαν να του λέτε την εποχή της εξερεύνησης πως γενικά δεν μπορεί να πιάνει αντικείμενα, ενώ πρέπει να μάθει πως δεν μπορεί να πιάνει συγκεκριμένα αντικείμενα.
Το μωρό σας σ’ αυτή την ηλικία δεν λειτουργεί με πρόθεση. Έτσι, φωνές και τιμωρίες δεν έχουν θέση. Εκπαιδεύεται όμως.
Μιλήστε του, εξηγήστε του, θα καταλάβει πως μπορεί να πιάνει τα παιχνίδια του, μπορεί να ανοίγει το συγκεκριμένο ντουλάπι, αλλά όχι άλλα. Έχω δει σπίτια με όλα τα αντικείμενα στη θέση τους και ευτυχισμένα μωρά και γονείς. Απομακρύνετε μόνο ό,τι έχει ιδιαίτερα μεγάλη σημασία για σας ή ό,τι είναι επικίνδυνο. Αφήστε το παιδί σας να εκτεθεί στη λογική ότι δεν μπορεί να πιάνει τα πάντα. Μάθετε στο παιδί σας ήρεμα, τρυφερά, να σας υπακούει. Εσείς έχετε τον τελευταίο λόγο.

Γύρω στον χρόνο

Η επιθυμία του για εξερεύνηση είναι ανεξάντλητη. Πιάνει, δοκιμάζει ό,τι πέφτει στα χέρια του. Πατάει κουμπιά, χύνει υγρά, σκαρφαλώνει. Η περιέργειά του σχεδόν …αφόρητη. Πρέπει να μάθει, πρέπει να εξερευνήσει. Δεν πρέπει να το αποθαρρύνετε, αλλά δεν πρέπει να διακινδυνεύετε την προσωπική του ασφάλεια. Δεν πρέπει να καταστρέφει. Πρέπει να μάθει να μην βάζει τα χέρια του στα μάτια της κουζίνας, να μην σκαρφαλώνει, να μην τρώει οτιδήποτε. Πώς;
Ο τρόπος με τον οποίο θα το αντιμετωπίσετε είναι η βάση της πειθαρχίας που θα αναπτύξει στο μέλλον.
Ενθάρρυνση και αυτοπειθαρχία.

Το πρώτο βήμα για την αυτοπειθαρχία είναι να μην κάνει κάτι που επιθυμεί πολύ.

Πώς;
Ένας τρόπος είναι η απόσπαση της προσοχής του με κάποια άλλη δραστηριότητα. Σ’ αυτή την ηλικία αυτό είναι εύκολο. Τα μωρά αποσπώνται εύκολα.
Το προτείνω για να αποφύγω τα πολλά και στείρα «μη», καθώς και τις διαρκείς ερμηνείες. Κάποιες φορές εξηγούμε με σαφή και λίγα λόγια πως δεν επιτρέπεται να κάνει αυτό και κάποιες άλλες προτείνουμε παράλληλα μια άλλη δραστηριότητα.

Τα πολλά «μη» και «όχι» αμβλύνουν την αποτελεσματικότητά τους αργότερα.

Η αποτελεσματικότητα στη διδασκαλία των ορίων προϋποθέτει απόλυτη συνέπεια. Αυτό θα πει πως κάθε φορά, από κάθε πρόσωπο που ασχολείται μαζί του, εφαρμόζονται οι ίδιοι κανόνες. Μην περιμένετε να μάθει με την πρώτη φορά. Τα περισσότερα παιδιά θέλουν να εφαρμόζεται ο κανόνας ξανά και ξανά μέχρι να τον εμπεδώσουν.
Λειτουργήστε άμεσα, όχι αργότερα. Σ’ αυτή την ηλικία δεν μπορούν να συνδέσουν ετεροχρονισμένα γεγονότα. Έτσι, αν σε λίγο τού εξηγείτε πως δεν ήταν σωστό που ανέβηκε στον καναπέ για να τραβήξει τη λάμπα, δεν έχει νόημα.
Αφήστε το να κλάψει μετά από κάποια εφαρμογή κανόνα για λίγο. Μόνο έτσι θα καταλάβει πως δεν πρέπει να τον παραβιάσει ξανά. Αν μόλις αρχίσει να κλαίει, το πάρετε αγκαλιά, θα μπερδευτεί. Να είστε ήρεμοι, γλυκείς και μετά από 1-2 λεπτά λήξτε το επεισόδιο, επαναλαμβάνοντας ότι αυτό δεν μπορεί να το ξανακάνει (πιστέψτε με, θα το ξανακάνει).
Μην ανταποκρίνεστε θετικά στις «στριγκλιές» ή στο «πείσμα». Ανταποκριθείτε θετικά στο κλάμα που σας δηλώνει πως κάτι συμβαίνει. Επιβραβεύστε κάθε καλή συμπεριφορά. Αυτός είναι ο καλύτερος διδακτικός αντίποδας της πειθαρχίας. Οι τιμωρίες και η αυστηρότητα δεν έχουν θέση σ’ αυτή την ηλικία. Τίποτε δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη σαφήνεια και την ηπιότητα στην εφαρμογή των κανόνων.
Προσέξτε όμως: Πάντα οι ίδιοι κανόνες.

Αυστηροί στον α΄ χρόνο μπορείτε να γίνετε μόνο με κάτι που βάζει σε κίνδυνο τη ζωή του ή την ασφάλειά του.
Τις άλλες φορές να είσαστε ήπιοι, σταθεροί και σαφείς.

Ο δεύτερος χρόνος ή κρίσεις θυμού

Ο δεύτερος χρόνος είναι η αρχή μιας περιόδου που χρειάζεται τη μεγαλύτερη συνέπεια από ποτέ στην εφαρμογή και την τήρηση κανόνων συμπεριφοράς. Τώρα εμφανίζονται τα νευρικά ξεσπάσματα και η βίαιη και αρνητική συμπεριφορά που όταν παλιότερα τα βλέπατε σε ξένα παιδιά είμαι σίγουρη πως πιστεύατε ότι δεν θα σας συμβεί ποτέ κάτι τέτοιο με το δικό σας παιδί.
Ε, λοιπόν, όλα τα παιδιά μπορούν να έχουν τέτοιες αντιδράσεις. Όλα τα παιδιά μπορεί να προκαλέσουν το βλέμμα των γύρω τους. Γιατί στην ηλικία αυτή υπερισχύουν οι στιγμιαίες παρορμήσεις του και δεν ξέρει καλά τι είναι καλό και τι κακό, τι σωστό και τι λάθος, τι αποδεκτό και τι απορριπτέο.
Ήλθε η ώρα λοιπόν να του το μάθετε. Εξηγήστε του, μιλήστε του χωρίς πολλά λόγια και ερμηνεία πως δεν μπορεί να πετάγεται στον δρόμο, δεν μπορεί να περπατάει στο πεζοδρόμιο χωρίς να το κρατάτε από το χέρι, πως δεν μπορεί να είναι στο αυτοκίνητο χωρίς ζώνες ασφαλείας. Πως δεν μπορεί να συμπεριφέρεται άσχημα στους γύρω.
Μην χάνετε την ψυχραιμία σας. Μην εύχεστε να ανοίξει η γη να σας καταπιεί.
Θα χρειαστούν λίγα χρόνια σταθερής, ήρεμης καθοδήγησης από την πλευρά σας μέχρι να καταλάβει τι «πρέπει» και τι «δεν πρέπει» και να έχει την κατάλληλη αυτοσυγκράτηση ώστε να αντιμετωπίσει την παρόρμησή του.

Η τιμωρία δεν αποτελεί υποχρεωτικά τη μία όψη της πειθαρχίας. Η σταθερότητα και η αγάπη όμως, ναι.

Ο έπαινος και η ανταμοιβή με την αγάπη σας είναι απαραίτητα εφόδια στη φαρέτρα σας για να πετύχετε τον σκοπό σας. Το προσωπικό παράδειγμα επίσης. Μην απαιτείτε κανόνες που εσείς δεν τηρείτε. Μην απειλείτε με τιμωρίες. Επαναλάβετε σταθερά τον κανόνα που βάζετε και επιβραβεύστε την τήρησή του. Μια αγκαλιά, ένα φιλί, ένα τρυφερό βλέμμα, ένα «μπράβο» κάθε φορά που ανταποκρίνεται στις προσδοκίες σας είναι ό,τι καλύτερο. Γιατί σ’ αυτή την ηλικία – όπως και σχεδόν πάντοτε – το παιδί εξαρτάται από την επιβράβευση του γονιού του.
Σεβαστείτε στους χειρισμούς σας την προσωπικότητα και την ιδιοσυγκρασία του. Μερικά παιδιά είναι πιο δραστήρια και πιο περίεργα από άλλα. Μερικά χρειάζονται περισσότερες επαναλήψεις ώστε να κατανοήσουν και να εμπεδώσουν μια συμπεριφορά. Το παιδί σας δεν ξέρει τι περιμένετε από αυτό. Θα δοκιμάσει να φτιάξει τα όριά του, υπερβαίνοντάς τα. Δοκιμάζω/σφάλλω είναι το παιχνίδι αυτής της ηλικίας. Βάλτε προτεραιότητες:
- κανόνες ασφάλειας
- διαχείριση επιθετικότητας
- κοινωνική συμπεριφορά.
Φτιάξτε ασφαλές σπίτι για να μην πρέπει να προσέχει κάθε δευτερόλεπτο. Φροντίστε να σεβαστείτε τις συνθήκες του. Αν νυστάζει και πεινάει ή βαριέται ενώ εσείς έχετε προγραμματίσει μια μακρινή επίσκεψη, θα είναι θυμωμένο, θα τσιρίζει και είναι φυσικό να αναστατώνει τους γύρω.
Η σωματική τιμωρία δεν βοηθάει κανέναν. Μην καταφεύγετε άδικα σ’ αυτή. Έτσι κι αλλιώς δεν είναι μέσο πειθαρχίας γιατί το παιδί σας στενοχωριέται και πλήττεται τόσο πολύ που αποσυνδέει την τιμωρία από το συμβάν. Το μόνο που νιώθει – και αυτό κυριαρχεί – είναι ότι δεν το αγαπάτε.

Η σωματική τιμωρία δεν είναι μέσο πειθαρχίας γιατί:
• Κάνει το παιδί να νιώθει ότι δεν το αγαπάτε.
• Του διδάσκει το ξύλο ως μέσο επικοινωνίας. Έτσι επιτρέπει να το δέρνουν ή επιτρέπει στον εαυτό του να δέρνει.
• Το κάνει να έχει χαμηλή αυτοεκτίμηση.
• Το κάνει να νιώθει προσβολή.
• Το κάνει να νιώθει θυμό.

Σχόλιο Σύνταξης
Όλα τα παραπάνω, προσβολή, θυμό, χαμηλή αυτοεκτίμηση έχω δει να τα προκαλούν και γονείς που προσπαθούν να μην δέρνουν το παιδί τους. Χρησιμοποιούν – αντί για ξύλο – φράσεις ιδιαίτερα τραυματικές: θα με πεθάνεις, δεν σε αντέχω πια, δεν θα σε αγαπά ο Χριστούλης, θα πάρω άλλο παιδί και άλλα τρομοκρατικά. Μην πέφτετε στην παγίδα να αντικαταστήσετε τη σωματική τιμωρία με συναισθηματικά χτυπήματα.

Όταν θυμώνετε πολύ, διακόψτε το συμβάν. Απομακρύνετε το παιδί σας ήρεμα και αποστασιοποιηθείτε. Έτσι, διδάσκετε και σώζετε εκείνο και εσάς από παρεκτροπές.

Ο τρίτος χρόνος

ΦΟ τρίτος χρόνος είναι συνέχεια του δεύτερου με λίγο πιο ώριμες συνθήκες. Τα θεμέλια έχουν μπει. Αν έχουν μπει λάθος, είναι ευκαιρία να επανορθώσετε. Εξάλλου τώρα το πρόβλημα μοιάζει μεγαλύτερο γιατί το παιδί είναι σωματικά μεγαλύτερο, οι αντιδράσεις από τη μεριά του πιο έντονες και οι προσδοκίες από τους γονείς και το περιβάλλον μεγαλύτερες.
ΦΤο παιδί των τριών χρόνων δεν μπορεί να ελέγξει τις αντιδράσεις του πολύ καλά. Εξάλλου ένας ανατρεπτικός εαυτός τον καλεί να λέει «όχι» σε όλα. Πρέπει να ανακαλύψει τα όριά του, καθώς και τα δικά σας. Θα τα παραβιάζει, θα σας προκαλεί, θα θυμώνει, θα αρνείται μέχρι να μάθει να τα σέβεται και να απαιτεί να του τα σέβονται.
;pΦΜερικά παιδιά έχουν πολύ εκρηκτικό χαρακτήρα, ενώ άλλα λιγότερο. Μερικοί γονείς είναι επιεικείς και προτιμούν την πειθώ, άλλοι είναι αυστηροί και τιμωρητικοί. Βρείτε τη δική σας ισορροπία ώστε να μπορείτε να ακολουθήσετε τους κανόνες σας – εσείς και το παιδί σας – με συνέπεια.
Θυμηθείτε:
- Αποτελείτε για το παιδί σας πρότυπο συμπεριφοράς. Μην κάνετε ό,τι προσπαθείτε να του πείτε να μην κάνει.
- Ακολουθήστε, γονείς και ενήλικες που ασχολούνται με το παιδί, τους ίδιους κανόνες. Έτσι δεν μπερδεύετε το παιδί σας.
- Θέτετε κανόνες που το επίπεδο ανάπτυξης του παιδιού σας μπορεί να ενσωματώσει και να τηρήσει.
- Διαχωρίστε μέσα σας, καθώς και στο παιδί σας, την κοινωνική συμπεριφορά από την καταπίεση. Είναι τελείως διαφορετικά γιατί οι κοινωνικοί κανόνες σού επιβάλλουν μοντέλα συμπεριφοράς, που όμως απαιτείς και από τους άλλους να σεβαστούν. -
Ενθαρρύνετε και ανταμείβετε την καλή συμπεριφορά. -
Προσαρμόστε την «τιμωρία» στο επίπεδο ανάπτυξης του παιδιού σας. Αν το απομονώσετε στο δωμάτιό του, κάνετέ το για πολύ λίγο. Να είστε σίγουροι ότι σε λίγο θα έχει ξεχάσει γιατί μπήκε τιμωρία, είτε παίζει με τα παιχνίδια του, είτε κλαίει.

Και θυμηθείτε:

Η σωματική τιμωρία δεν διδάσκει παρά μόνο πως μπορείς να τη δέχεσαι.

Από τα τέσσερα ως τα πέντε

Τα περισσότερα έχουν ήδη γίνει. Όμως σ’ αυτή την ηλικία το παιδί σας είναι πιθανόν, παρότι τα πράγματα ήταν καλύτερα παλιότερα, να καταπατάει κανόνες που έχουν μπει, να μιλάει άσχημα, να είναι ανυπάκουο και ενοχλητικό, ιδίως όταν δεν το θέλετε. Συχνά τα παιδιά σ’ αυτή την ηλικία μπορούν να γίνουν ενοχλητικά. Είναι μια δύσκολη συναισθηματικά ηλικία, όμως τις πιο πολλές φορές αν τα όρια έχουν μπει στο παρελθόν, τα ξεσπάσματα αφορούν μικρές περιόδους.
Τώρα πια μπορεί να αναγνωρίσει το σωστό και το λάθος, το καλό και το κακό. Μέχρι τα 5 χρόνια μπαίνουν οι νόμοι και οι κανόνες για όλη του τη ζωή. Μάλιστα οι «νόμοι» αυτοί αφορούν τον εαυτό του με τα χαρακτηριστικά του φύλου του και των ρόλων που απορρέουν από αυτό. Αντιλαμβάνεται καλά την ιεραρχία μέσα στην οικογένεια και ποιος παίρνει τις αποφάσεις.
Όσο ήταν μικρότερο, οι παρεκτροπές οφείλονταν στην περιέργειά του να ανακαλύψει και να θέσει τα όριά του. Τώρα είναι λιγότερο αθώες. Τα περισσότερα τα ξέρει και δοκιμάζει αρκετές φορές τις αντοχές και τις ανοχές σας αρκετά συνειδητά. Κρίνει λεκτικά τις δικές σας συμπεριφορές, ιδίως αν είναι ανακόλουθες. Όταν παραβιάζει έναν κανόνα, ξέρει καλά πως το κάνει. Δεν ξέρει πάντα γιατί το κάνει, π.χ. αν είναι θυμωμένο με κάτι και αυτό έχει ως συνέπεια ένταση, καυγάδες ή ζημιές, δεν συσχετίζει τις δύο καταστάσεις. Χρησιμοποιήστε τις ίδιες τεχνικές:
- Ενθαρρύνετε και ανταμείψτε καλές συμπεριφορές.
- Μην επιτρέπετε παραβίαση κανόνων.
- Αποφύγετε τη σωματική τιμωρία.
- Σταθερότητα και συνέπεια είναι απαραίτητα.
- Μην απειλείτε με την άρση της αγάπης σας.

Θυμηθείτε:
Όταν τσακώνεστε με ένταση και θυμό με ένα παιδί, είστε χαμένοι και οι δύο. Πρόσθετα, το παιδί σχεδόν πάντα ξεχνάει την αιτία του καυγά, με αποτέλεσμα να μην εκπαιδεύεται.

Διακόψτε τον καυγά λέγοντας: Τώρα είμαστε και οι δύο πολύ θυμωμένοι. Πήγαινε για λίγο στο δωμάτιό σου μέχρι να ξεθυμώσουμε εσύ κι εγώ. Τότε θα τα ξαναπούμε.
Τηρήστε το με αποφασιστικότητα και μην επανακάμπτετε όταν κλαψουρίζει ή σας τραβολογάει. Τις πιο πολλές φορές σε λίγα λεπτά είναι όλα ήρεμα και είστε έτοιμοι να μιλήσετε για το γεγονός.
Σ’ αυτή την ηλικία, πολύ περισσότερο από ποτέ, πρέπει οι γονείς να βάζουν τα όρια της συμπεριφοράς από κοινού. Τώρα εγκαθίστανται και εδραιώνονται η συνέπεια, ο σεβασμός, ο αυτοέλεγχος, ο έλεγχος της παρόρμησης. Οι συμπεριφορές αυτές είναι απαραίτητες για όλη μας τη ζωή. Αν δεν τις μάθουν τώρα, είναι πιο δύσκολο να τις μάθουν αργότερα.
Το να έχεις όρια έχει ως αποτέλεσμα να σέβεσαι τα όρια του άλλου. Τώρα πρέπει να μάθει όχι μόνο να έχει όρια, αλλά και να μην επιτρέπει να του τα καταπατούν. Τώρα μπορούμε να μιλάμε γι’ αυτό και να γίνεται αντιληπτό από το παιδί μας.

Η απόκτηση ορίων, ο σεβασμός των ορίων των άλλων και η απαίτηση για σεβασμό των δικών μας είναι κλειδί για τη ζωή.
Ως τα 5 χρόνια η περισσότερη δουλειά γι’ αυτό έχει γίνει.

Επίσης, σ’ αυτή την ηλικία έχει εγκατασταθεί για τα καλά η ιδέα της αυτοσυγκράτησης και αυτοπειθαρχίας χωρίς τιμωρίες ή ανταμοιβές. Συχνά έχω αντιμέτωπους γονείς οι οποίοι μπερδεύουν την ιδέα της αυτοσυγκράτησης με την καταπίεση.

Ακούστε: Η πραγματικότητα, μια που το παιδί σας θέλετε να ζήσει σε ένα κοινωνικό σύνολο, είναι η τήρηση των κανόνων του κοινωνικού συνόλου. Και αυτό αφορά την οικογένεια, το σχολείο, τις σχέσεις με συγγενείς και φίλους, τη δουλειά σε όλη τη ζωή μας. Η αδυναμία για τήρηση κανόνων στερεί μια δεξιότητα ζωής.
Δεν είναι καταναγκασμός, είναι συνθήκη.
Εξάλλου έχετε πολλά χρόνια μπροστά σας να τα συζητήσετε πολλές φορές με το παιδί σας. Η εφηβεία θα σας δώσει τη δυνατότητα να σταθείτε δίπλα σε ιδεολογικές αναζητήσεις, κριτική και αρνήσεις από την πλευρά του παιδιού σας.
Ο καμβάς έχει αρχίσει να κεντιέται τώρα. Απόκτηση και σεβασμός των ορίων τώρα οδηγεί σε τήρηση και σεβασμό ορίων αργότερα. Ξεκινήστε με σταθερότητα, αποφασιστικότητα και συνέπεια. Έτσι, θα εξασφαλίσετε στο παιδί σας έναν πιο ομαλό τρόπο ζωής αργότερα.