icon-arrow-down icon icon-arrow-fill-down icon icon-arrow-next icon icon-arrow-prev icon icon-tag-close icon
Ανάπτυξη(6-12)

Παρακολουθώντας το θαύμα

Η ανάπτυξη 6-12 μηνών
Είμαι ένα ξεχωριστό πρόσωπο

Σ’ αυτή την ηλικία το μωρό σας παίρνει κάθε μέρα και περισσότερο μέρος στη ζωή της οικογένειας. Γίνεται κάθε μέρα και περισσότερο ισότιμο μέλος. Ενδιαφέρεται για ό,τι συμβαίνει γύρω του. Γρήγορα θα μάθει να μετακινείται. Ψελλίσματα, λεξούλες, παιχνίδια, νοήματα γεμίζουν την καθημερινότητά του. Είναι ένα μικρό άτομο που αγαπάει τη ζωή και μαθαίνει σιγά-σιγά πως να τη ζήσει.
Στο δεύτερο εξάμηνο της ζωής του το μωρό σας κάνει ένα αναπτυξιακό άλμα. Κουνιέται συνέχεια. Κάθεται όλο και με μεγαλύτερη σταθερότητα. Κουνάει το κεφάλι, τους ώμους του και την άλλη στιγμή ανακαλύπτει τρόπους να εξερευνά το περιβάλλον του. Μπουσουλάει, έρπει, σέρνεται, σπρώχνει. Γρήγορα θα σας ακολουθεί από δωμάτιο σε δωμάτιο και θα βρίσκει από μόνο του ό,τι το ενθουσιάζει.
Το σπίτι θα πάψει να είναι ασφαλές γι’ αυτό, αν δεν το φροντίσετε. Ξέρει τι θέλει να μάθει και θα το ψάξει. Χρώματα, σύρματα, καλώδια, σακούλες, υλικά τραβούν ιδιαίτερα την προσοχή του.
Τώρα πρέπει να δείτε το σπίτι με τα μάτια του. Τα πάντα προκαλούν την προσοχή του. Το «μη» και το «όχι» δεν φτάνουν να το προστατεύσουν.
Πρέπει να είσαστε κοντά του κάθε στιγμή γιατί μαθαίνει ρισκάροντας.
Είναι πιο χαρούμενο σ’ αυτήν την αυτονομία που του δίνει η δυνατότητα για μετακίνηση, αλλά και πιο φοβισμένο.
Είναι ξεκάθαρο.
Είναι ένα «πρόσωπο», το ξέρει καλά. Ο καθένας θέλει να επικοινωνήσει μαζί του. Κλαίει και γκρινιάζει όταν φεύγετε, ακόμη και αν πάτε για ένα δευτερόλεπτο στο μπάνιο.
Κοιτάζει τους ξένους με μισό μάτι. Είναι εκλεκτικό ακόμη και για στενούς συγγενείς. Είναι αστείο. Γελάει, έχει χιούμορ. Του αρέσουν τα άλλα παιδιά.
Ξυπνάει χαρούμενο, μιλάει, γελάει. Παίζει. Ανακαλύπτει την υφή, το μέγεθος, το σχήμα, τη χωρητικότητα των αντικειμένων.
Μιμείται ύφος, τόνο φωνής, χειρονομίες. Στριφογυρίζει όλο και πιο γρήγορα, πετάει τα πράγματα παντού.
Το φαγητό είναι ένα παιχνίδι. Χώνει τα χέρια του στο στόμα του μαζί με την μπουκιά, γελάει, κουνιέται.
Αγαπημένο του στοιχείο η ανακατωσούρα. Για το σπίτι είναι η περίοδος των πεταμένων παιχνιδιών σε κάθε σημείο του πατώματος.
Παίρνει κάνα-δυο υπνάκους την ημέρα για να αντέχει σ’ αυτό το καθημερινό πρόγραμμα.
Μέχρι τα πρώτα του γενέθλια έχει ανακαλύψει την όρθια στάση και έχει αρχίσει να γυρίζει παντού στηριγμένο στα έπιπλα.
Καμιά φορά κάνει τα πρώτα του τρεμουλιαστά βήματα. Επιτέλους όρθιο. Ένα επόμενο ταξίδι αρχίζει...

Σ’ αυτή την ηλικία του μωρού σας εξασφαλίστε την ασφάλεια του σπιτιού σας. Ενδιαφέρεται για οτιδήποτε και θα αναζητήσει τρόπο να το προσεγγίσει.

Σωματική ανάπτυξη

Τα περισσότερα βρέφη τριπλασιάζουν το βάρος της γέννησής τους και ψηλώνουν περίπου 25 εκατοστά μέσα στον πρώτο χρόνο. Δηλαδή, ο ρυθμός της ανάπτυξής τους είναι μέγιστος.
Η αύξηση του ύψους και του βάρους τους συνοδεύεται από αλλαγές στις αναλογίες του σώματος. Έτσι, ενώ το κεφάλι κατά τη γέννηση ήταν πολύ μεγαλύτερο σε σχέση με το σώμα, τώρα αυτή η αναλογία έχει αλλάξει. Το μέγεθος των ποδιών επίσης αλλάζει έτσι ώστε το κέντρο βάρους να είναι πιο χαμηλά και να διευκολυνθεί να ισορροπήσει και να περπατήσει. Οι μύες αναπτύσσονται αντίστοιχα. Η αύξηση στη μυϊκή μάζα συνδέεται στενά με τη δυνατότητα του σώματος να στέκεται και να περπατά.
Τα κόκαλα στα χέρια και τα πόδια επίσης οστεοποιούνται και συντελούν και αυτά από τη μεριά τους στην απόκτηση της ικανότητας για σύλληψη στην έλξη, στο παιχνίδι.
Ο εγκέφαλος αυξάνεται σε μέγεθος και γίνεται πιο πολύπλοκος. Οι αλλαγές είναι ραγδαίες στον μετωπιαίο λοβό που είναι υπεύθυνος για τη συγκέντρωση πληροφοριών και τον συντονισμό στις κινήσεις.
Η εκρηκτική ανάπτυξη του μετωπιαίου φλοιού παίζει σημαντικό ρόλο στην εκούσια συμπεριφορά. Τα βρέφη μπορούν να αναστείλουν την παρόρμηση, να συγκρατηθούν, να σκεφτούν πριν ενεργήσουν.
Οι αισθήσεις δίνουν πληροφορίες σχετικά με τον χώρο, τη διάταξη, τον προσανατολισμό. Έτσι, τροποποιούν τις κινήσεις, οι οποίες με τη σειρά τους γεννούν νέο κύκλο στην αντιληπτική πρόσληψη.

Κίνηση: ένας μαραθωνοδρόμος του μπουσουλήματος

Τους πρώτους έξι μήνες το μωρό έχει κατακτήσει ήδη φοβερά πεδία στην κινητική του ανάπτυξη. Έχει πάψει να αντιδρά συνολικά, έχει πάψει να κατακλύζεται από τα νεογνικά αντανακλαστικά και έχει αρχίσει να οργανώνει την κινητική του δραστηριότητα.
Τους επόμενους έξι μήνες η λέξη-«κλειδί» για την κινητική του ανάπτυξη είναι η μετακίνηση, δηλαδή η ικανότητα να κινείται μόνο του από τη μία θέση στην άλλη.
Αυτή είναι μια μεγάλη αναπτυξιακή στιγμή. Η S. Fraiberg θεωρεί τη στιγμή που το βρέφος στέκεται χωρίς στήριγμα ως ορόσημο στην ανάπτυξη όχι μόνο της κίνησης, αλλά και της προσωπικότητας.
Στο τέλος του 6ου μήνα ήδη κάθεται όταν του υποστηρίζουμε την πλάτη, ενώ επίσης μπορεί – τις πιο πολλές φορές – να γυρίζει από ανάσκελα μπρούμυτα και ανάποδα. Όταν το κρατούν όρθιο, μπορεί να πατάει και να σηκώνει ένα μέρος του βάρους του. Όταν είναι ξαπλωμένο, μπορεί να γυρίζει γύρω-γύρω σαν τους δείκτες του ρολογιού, κάνει προσπάθειες να μετακινηθεί, δεν το έχει όμως καταφέρει.
Δεν έχει ακόμη ανακαλύψει την τεχνική της μετακίνησης που προϋποθέτει συντονισμό στις κινήσεις των χεριών και των ποδιών.

Η μετακίνηση: Ορόσημο στην ανάπτυξη της κίνησης, αλλά και της προσωπικότητας.

Καταρχήν πρέπει να μάθει να κάθεται χωρίς να στηρίζεται και στον όγδοο μήνα, τις πιο πολλές φορές, το έχει καταφέρει για τα καλά. Το κάθισμα είναι ώριμο, δεν πέφτει προς τα εμπρός, πίσω ή πλάγια, δεν στηρίζεται στις παλάμες του. Έχει μάθει να ισορροπεί. Στην αρχή το καταφέρνει για λίγο μόνο, σιγά-σιγά κάθεται τόσο σταθερά ώστε μπορεί να περιστρέψει τον κορμό του προς όλες τις κατευθύνσεις, αναζητώντας αντικείμενα που βρίσκονται γύρω του.

Όσο δεν μπορεί ένα μωρό να κάθεται σταθερά, η υποστήριξη με μαξιλάρια τού ανοίγει ορίζοντες στην ανάπτυξη, αλλά και του ενισχύει τη σιγουριά και την αυτοπεποίθηση.

Γέρνει, πέφτει μπρούμυτα γιατί το θέλει, ξανασηκώνεται στην καθιστή θέση, μαζεύει τα πόδια του, γονατίζει.
Μπορεί λίγο-λίγο να χρησιμοποιήσει μια σειρά από στρατηγικές για τη μετακίνησή του.
Τώρα αρχίζει η μεγάλη περιπέτεια. Αλλάζει θέση, μαθαίνει τον κόσμο, εξερευνά.
Αλλάζει θέση, φοβάται.
Μπορεί να μπουσουλάει σπρώχνοντας τα πόδια του, σέρνοντας το σώμα του με τα χέρια του στην αρχή και αργότερα συντονίζοντας – με απίθανους τρόπους και ευρηματικότητα – την κίνηση χεριών-ποδιών. Συχνά βρίσκει αστείους τρόπους μπουσουλήματος. Βρίσκει το νόημα της μετακίνησης, μπορεί να φτάσει οτιδήποτε. Επόμενος στόχος του, να σταθεί όρθιο. Τραβιέται από τα έπιπλα με τα χέρια, έχοντας συνήθως τα γόνατα λυγισμένα και να! Κάποια στιγμή στέκεται. Πάει αλλάζοντας βήματα πλάγια με όλο και μεγαλύτερη σταθερότητα. Ισορροπεί, αν κρατιέται στο ένα χέρι και κάποια στιγμή το καταφέρνει να σταθεί όρθιο για λίγα δευτερόλεπτα. Τώρα θα μπορέσει να αλλάζει κιόλας τα πρώτα του βήματα. Ένας αριθμός παιδιών, όχι όμως τα περισσότερα, γύρω στα πρώτα τους γενέθλια, έχουν καταφέρει να περπατήσουν.

Η δυνατότητα μετακίνησης γεμίζει χαρά, αλλά και φόβο και άγχος.

Η σύλληψη με τα χέρια
Η αρχή του παιχνιδιού

Τώρα πια μπορεί να κάθεται, να πιάνει τα αντικείμενα να τα κοιτάζει, να τα αισθάνεται, να προσπαθεί να ανακαλύψει αν ταιριάζουν.
Μπορεί να συμμαζέψει οτιδήποτε υπάρχει γύρω του γιατί πια μπορεί να κάθεται και να μετακινείται. Στριφογυρίζει, στρίβει, ψάχνει, τεντώνεται, σέρνεται, μπουσουλάει προς τον σκοπό. Η εξερεύνηση του περιβάλλοντος είναι το μεγάλο του κίνητρο.
Και στη συνέχεια μπορεί να περάσει το αντικείμενο από το ένα του χέρι στο άλλο, να το γυρίζει, ώστε να το κοιτάξει προσεκτικά από κάθε του πλευρά.
Του αρέσει να τα χτυπάει σε μια επιφάνεια – εξάλλου κάνουν διαφορετικό θόρυβο – και αν έχει δύο αντικείμενα στα χέρια του, τα δοκιμάζει μεταξύ τους. Αν του δώσουμε τρίτο, προσπαθεί να τα κρατήσει όλα μαζί. Μεγαλώνοντας, ανακαλύπτει πως ένα μικρό αντικείμενο χωράει σε ένα μεγάλο, το δοκιμάζει κατ’ επανάληψη.

Ένα αντικείμενο μέσα στο άλλο: Ένα παιχνίδι στερεομετρίας και όχι μόνο.

Του αρέσουν όλο και μικρότερα αντικείμενα. Στην αρχή τα πιάνει με την παλάμη και όλα τα δάχτυλα μαζί. Αν το αντικείμενο είναι μικρό, το πιάνει σαν ψαλίδι. Σιγά-σιγά, γύρω στον 10ο μήνα, μπορεί να ξεχωρίζει τα δάχτυλά του και να τα ελέγχει. Τώρα μπορεί να πιάνει μικρά αντικείμενα σαν λαβίδα με τον δείκτη και τον αντίχειρα.
Μαζεύει με ενδιαφέρον οτιδήποτε βρίσκεται στο πάτωμα.
Αν του δώσετε ένα κουτάλι, ξέρει τι μπορεί να κάνει μ’ αυτό. Έτσι θα γίνει σιγά-σιγά πιο ανεξάρτητο στο τάισμα. Εξάλλου μπορεί με τον δείκτη και τον αντίχειρα να πιάνει μικρά κομματάκια από την τροφή του και να τα φέρει στο στόμα.
Οι ώμοι του δυναμώνουν και μπορεί να τους ελέγξει. Χρησιμοποιεί χέρια και ώμους μαζί. Μπορεί να τραβάει ένα σκοινί ώστε να φτάσει το αντικείμενο που είναι δεμένο στην άκρη του. Η σχέση της κίνησης με το αποτέλεσμα έχει κατακτηθεί.

Σχέση κίνησης με αποτέλεσμα: Ένα παιχνίδι λογικής.

Τεντώνει τον δείκτη του και δείχνει αντικείμενα που βρίσκονται σε απόσταση. Μαθαίνει να χρησιμοποιεί τα αντικείμενα ανάλογα με την επιθυμία του. Στην αρχή τα πιάνει, τα περιεργάζεται και τα αφήνει να πέσουν κάτω. Αργότερα μπορεί να τα τοποθετεί μέσα σε ένα δοχείο ή πάνω σε μια επιφάνεια με τον τρόπο που θέλει.

Βάζω-βγάζω: Άπειρη διασκέδαση.

Το παιχνίδι είναι πιο διασκεδαστικό και αποκτά νόημα.

Στον πρώτο χρόνο ζωής πιάνει αντικείμενα και τα αφήνει να πέσουν όποτε και όπου θέλει με συγκεκριμένο όπως σκοπό: τα ψάχνει, τα ξαναβρίσκει και γεμίζει χαρά, όπως ακριβώς χαίρεται όταν ξαναβρίσκει τα αγαπημένα του πρόσωπα.

Χάνω-βρίσκω: Το μεγάλο παιχνίδι της ζωής.

Η ομιλία

Έχει ήδη ανακαλύψει τα χείλη του, τη γλώσσα του, την αναπνοή του, τη φωνή του. Έχει ακούσει, έχει παρατηρήσει πώς κινείτε τα χείλη σας, έχει μιμηθεί με άπειρους συνδυασμούς ασκήσεων τη φωνή σας.
Παίζει με αυτό κάθε φορά και πιο έτοιμο πιο αποτελεσματικά, πιο επικοινωνιακά. Έχει βρει όλα τα φωνήεντα και όλους τους τόνους. Μικρές φωνούλες – άλλοτε ψηλές, άλλοτε βαριές – βγαίνουν από το στοματάκι του. Γύρω στον 6ο μήνα γυρίζει αυτόματα το κεφάλι του στο άκουσμα της φωνής σας σε μία αναζήτηση για επικοινωνία, ακόμη και αν δεν έχει δει από πού έρχεται ο ήχος. Κάνει εξάσκηση όλη την ώρα. Αναπτύσσει νέες φωνητικές δεξιότητες.
Ενώνει ήχους μαζί σε όμορφες εύηχες φωνούλες: ααα-μπα, α-πα, εε-λε… Αν επαναλάβετε αυτά που λέει, θα ανοίξετε ένα διάλογο μαζί του χωρίς σταματημό.
Καταλαβαίνετε πότε οι φωνούλες του είναι αδιάφορες ή ευχάριστες, πότε και πώς ανταποκρίνεται στη φωνή σας.
Κάνει διαφορετικούς ήχους και σας λέει με διάφορους τρόπους πώς αισθάνεται. Γελάει, ξεκαρδίζεται, τσιρίζει, σιωπά. Έχει μάθει ποια από τα παιχνίδια του παράγουν ήχους και τους προκαλεί ξανά και ξανά.
Φτιάχνει μικρές συλλαβές με σύμφωνο και φωνήεν: τα, κα, μπα, μα.
Μέχρι τον 9ο μήνα έχει μάθει να τις επαναλαμβάνει: τα-τα-τα-τα, ντα-ντα-ντα σε ένα ακαταμάχητο παιχνίδι.
Προσπαθεί να σας μιλήσει.
Οι πρώτες λέξεις θα ξεπηδήσουν από αυτή την πρωτοομιλία. Μαμά, μπαμπά, νταντά, γιαγιά, άτα γιατί θα συνδυάσει πρόσωπα με ήχους.
Αντιλαμβάνεται καθημερινές λέξεις και ένα σωρό εντολές. Η κατανόηση του λόγου είναι πολύ πλούσια:
«Κάνε γεια»
«Κάνε παλαμάκια».
«Πού είναι ο μπαμπάς;». Μπορεί γύρω στα πρώτα του γενέθλια να εκτελεί περίπου 10 εντολές. Ένα σωρό ερωτήσεις έχουν νόημα, γι’ αυτό και είναι έτοιμο να απαντήσει. Η ένταση της φωνής σας, το μάλωμα, το τρομάζουν, το κάνουν να παγώνει.

Η αντίληψη: η μεγάλη εξερεύνηση

Το μωρό σας σ’ αυτή την ηλικία είναι ενεργό και δραστήριο. Έχει αντιληφθεί τον ρόλο των αντικειμένων, μπορεί να μετακινείται και είναι έτοιμο για μεγάλες εξερευνήσεις.
Έχει βάλει οτιδήποτε μπορεί στο στόμα του μια και καταρχήν το στόμα του είναι ο καλύτερος τρόπος να καταλάβει τον κόσμο. Τώρα πια όμως, μπορεί να εξερευνά τα παιχνίδια με τα χέρια και τα μάτια του.
Μπορεί να καταλάβει πώς το καμπανάκι κουδουνίζει και ποιο κουμπί πρέπει να πατήσει στο μουσικό του παιχνίδι ώστε να λειτουργήσει. Μπορεί να σύρει ένα παιχνίδι από τον σπάγκο που είναι δεμένο.
Μπορεί να μιμηθεί και να επαναλάβει με επιτυχία τις κινήσεις σας.
Θα βρει όλα τα διαφορετικά στοιχεία που κάθε παιχνίδι μπορεί να του προσφέρει. Θα ανακαλύψει πως κινείται μία μπάλα αν τη σπρώξει, θα βρει πως τα μικρά χωράνε μέσα στα μεγάλα, πως μερικά αντικείμενα ταιριάζουν μεταξύ τους.
Ό,τι του συμβεί τυχαία και είναι ενδιαφέρον, θα το επαναλάβει με πρόθεση. Περιστρέφει, σπρώχνει, γυρίζει γύρω-γύρω πατάει με τα δάχτυλά του, πετάει μακριά, συνδυάζει, συνδυάζει, συνδυάζει. Θ
υμάται και επαναλαμβάνει κάθε πράξη μέχρι να την εμπεδώσει.
Έχει αγαπημένα παιχνίδια και είναι πρόθυμο να αφήσει κάποιο άλλο γι’ αυτά. Το σπίτι είναι ένας ολόκληρος θησαυρός. Κάθε πόρτα τού ανοίγει έναν ολόκληρο κόσμο.
Και όταν σηκωθεί όρθιο και σταθεί, ένα άλλο οπτικό πεδίο. Κάθε τι, μία πρόκληση για εξερεύνηση, μία πρόκληση για να εξασκήσει και να εφαρμόσει κάθε προηγούμενη γνώση και εμπειρία.
Εμπρός, η ανακάλυψη του κόσμου των μεγάλων έχει αρχίσει!

Μερικά μωρά γύρω στον 9ο μήνα είναι πολύ δραστήρια, μπουσουλώντας παντού και πιάνοντας οτιδήποτε. Άλλα είναι πιο ήσυχα, μόνο κάθονται και παρατηρούν. Είναι τόσο εύκολο να συγκρίνουμε τα παιδιά και να γεμίσουμε ανησυχία.
Κάθε παιδί είναι διαφορετικό: υπάρχει ο δικός του δρόμος, ο δικός του τρόπος, η δική του στιγμή, ο δικός του χαρακτήρας. Δεν υπάρχει «σωστός» δρόμος.

Από τη στιγμή που το παιδί μπορεί να πιάσει τα αντικείμενα όπως θέλει, αρχίζει να έχει ενεργό ρόλο στην καθημερινότητά του. Πιάνει το μπουκάλι, το κουτάλι, συμμετέχει στο άλλαγμά του.
Γύρω στον πρώτο χρόνο, θέλει να φάει μόνο του και όταν το ντύνετε, τεντώνει τα χέρια του και τα πόδια του, βοηθάει, συμμετέχει.
Αυτή η ελευθερία είναι σημαντική.
Μη του τη στερήσετε.

Σ’ αυτή την ηλικία εμφανίζεται η ικανότητα της «μονιμότητας του αντικειμένου», δηλαδή η γνώση πως ένα αντικείμενο υπάρχει ακόμη και αν δεν το βλέπει. Μέχρι τώρα υπήρχε ό,τι έβλεπε και αν κάτι δεν το έβλεπε, δεν υπήρχε.
Η πολύπλοκη δι-αισθητηριακή ανάπτυξη, καθώς και η μνήμη, εφοδιάζουν το μωρό με αυτή την ικανότητα. Επειδή είναι πολύ σημαντικό σημείο της ανάπτυξης, έχουν γίνει εκατοντάδες πειράματα που τη μελετούν και έχουν γραφεί χιλιάδες σελίδες.
Για τους γονείς και το μικρό τους είναι πολύ σημαντική στιγμή. Έτσι το παιχνίδι «ψάχνω-βρίσκω» έχει ιδιαίτερη σημασία για την ανάπτυξή του. Και αυτό το ξέρει και το παίζει ασταμάτητα, ακούραστα.

Και τα παιχνίδια

- Κουδουνίστρες, χαρτιά για σκίσιμο και τσαλάκωμα, παιχνίδια που παράγουν ήχους,
όταν μαθαίνει να πιάνει, να χρησιμοποιεί,
ώστε να αποκτήσει νέες δεξιότητες και να αντιληφθεί τη σχέση της δράσης με το αποτέλεσμα.
- Μαλακές μπάλες, ξύλινα οχήματα, υφασμάτινους κύβους,
όταν μπουσουλάει,
ώστε να έχει κίνητρο να ασκήσει το σώμα του.
- Παιχνίδια πολλαπλών δραστηριοτήτων, μουσικά παιχνίδια,
όταν μπορεί να χρησιμοποιεί τα δάχτυλά του,
ώστε να ενθαρρυνθεί να τα χρησιμοποιεί σε πολύπλοκες, λεπτές κινήσεις.
- Κύβους όλων των μεγεθών, κουτιά που περιέχουν πλαστικά σχήματα,
όταν μπορεί να βάζει και να βγάζει, να ρίχνει, να πετάει, να χτυπάει μεταξύ τους,
ώστε να αναπτύξει έλεγχο για τα πράγματα που χρησιμοποιεί.
- Καθρέπτες,
όταν ξέρει ότι είναι ένα ορισμένο πρόσωπο,
ώστε να αναγνωρίζει τον εαυτό του και τους άλλους.
- Μαλακά, χνουδωτά παιχνίδια, μεγάλα και μικρά,
όταν είναι πιο κινητικό,
ώστε να τα πετάει και να τα ψάχνει.
- Παιχνίδια που μπορεί να στηρίζεται και να τα σπρώχνει,
όταν μπορεί να στέκεται,
ώστε να το βοηθήσουν να αποκτήσει ισορροπία και εμπιστοσύνη στην όρθια θέση.
- Βιβλία, μουσική, τραγούδια
πάντοτε>
γιατί το βοηθούν στην επικοινωνία.

Και το συναίσθημα; Χαρά και άγχος μαζί

Από τον έκτο μήνα και μετά το μωρό σας αντιλαμβάνεται ότι έχει πια τελείως ξεχωρίσει από εσάς, ότι είναι ένας άλλος, ανεξάρτητος άνθρωπος, στον οποίο απευθύνεστε και σας απευθύνεται.
Μπορεί να αναγνωρίζει τον εαυτό του και σιγά-σιγά έχει αποκτήσει γνώση του σώματός του. Μερικοί λένε πως σ’ αυτή την ηλικία γίνεται η «ψυχολογική γέννα» του μωρού. Τώρα πια είναι «μόνος».
Παράλληλα, όπως είδαμε σ’ αυτή την ηλικία μπορεί να μετακινείται, να φεύγει μακριά σας, να γεμίζει τον εαυτό του με εμπειρίες.
Ο συνδυασμός αυτών των δύο καταστάσεων: άγχος και φόβος.
Μέχρι τώρα δεν είχε πολύ ενδιαφέρον για το αν φεύγατε από το δωμάτιο ή το σπίτι και εύκολα έβρισκε ικανοποίηση με ένα άλλο πρόσωπο που μπορούσε να σας αντικαταστήσει. Τώρα, κλαίει ασταμάτητα. Ξέρει πως μένει μόνο του και δεν ξέρει ότι θα ξαναγυρίσετε. Δηλαδή δεν έχει αποκτήσει την ικανότητα να σας έχει μέσα του και να σας ανασύρει όποτε το έχει ανάγκη. Επίσης δεν έχει την ικανότητα να αντιλαμβάνεται το χρονικό διάστημα που λείπετε, ενώ καταλαβαίνει καλύτερα την απόσταση στην οποία βρίσκεστε. Η αίσθηση του χρόνου, ιδίως σε συνθήκες άγχους, μπορεί να υφίσταται ακραίες παραμορφώσεις. Ένα λεπτό μοιάζει με αιώνα και έτσι τίποτε δεν το καθησυχάζει, όταν έχετε κλείσει πίσω σας την πόρτα του μπάνιου.
Σ’ αυτή την ηλικία τα μωρά περνούν μία φάση εξάρτησης. Μία περίοδο που τη χαρακτηρίζουν ο φόβος, η ανασφάλεια, η επιφυλακτικότητα.

Φόβος, ανασφάλεια και επιφυλακτικότητα είναι καθοριστικά συναισθήματα ανάμεσα στους 6 και 9 μήνες ζωής.

Κλαίει και αντιδρά στους ξένους, ακόμη και αν είναι στενοί συγγενείς. Ξέρει να διαλέγει ανάμεσα σ’ αυτούς και να διαφοροποιεί τις αντιδράσεις του. Η πρώτη του προτίμηση είστε εσείς και θα σας διεκδικήσει μέρα και νύχτα. Μπορεί να κλαίει κάθε φορά που βγαίνετε από το δωμάτιο και όταν εκείνο μετακινείται και αλλάζει χώρο, χαλάει τον κόσμο μέχρι να σας ξαναβρεί.
Οι νύχτες για τα περισσότερα παιδιά ξαναγίνονται δύσκολες. Ξυπνάνε, κλαίνε έντρομα μέχρι να σας δουν. Συχνά αυτό επαναλαμβάνεται μερικές φορές μέσα στη νύχτα.
Φτάνει ένα λεπτό στην αγκαλιά σας για να ηρεμήσει, αλλά συχνά, μόλις το ξαναβάλετε στο κρεβάτι, τινάζεται πάλι επάνω κλαίγοντας. Αν θηλάζει, αναζητά το στήθος σας επίμονα και δεν ηρεμεί χωρίς αυτό.
Μερικοί γονείς βρίσκουν πως ένα μπουκάλι ζεστό γάλα τα ηρεμεί και είναι έτοιμοι να το προσφέρουν. Δεν κάνει κακό απαραίτητα.

Το ξύπνημα τη νύχτα με κλάμα είναι χαρακτηριστικό αυτής της ηλικίας. Θυμηθείτε: το μωρό σας συνήθως δεν πονάει, δεν πεινάει, δεν έχει ωτίτιδα. Κοιτάξτε αν ησυχάζει με αγκαλιά. Αν ναι, δώστε την.

Μερικά μωρά ξεπερνούν τον φόβο και το άγχος τους ξαναγυρίζοντας σε πρώτες βρεφικές συνήθειες: θηλάζουν συχνά, παίρνουν πιπίλα ή βάζουν τα χέρια στο στόμα. Άλλα παίρνουν μαζί τους – σαν μία εναλλακτική λύση – ένα κουκλάκι ή ένα πανάκι ή μία κουβέρτα. Αυτό διευκολύνει αυτό το πέρασμα και δεν υπάρχει λόγος να το φοβηθούμε. Συνδέεται άρρηκτα με τις πρώτες σωματικές επαφές. Συνήθως υποκαθιστούν τη μητέρα όταν λείπει και δεν είναι ποτέ καλύτερα από εκείνη.

Χρειάζεται σταθερότητα στη συμπεριφορά, αλλά και ηπιότητα και κατανόηση του αναπτυξιακού προβλήματος αυτής της περιόδου.

Τα παιδιά δεν κακομαθαίνουν με την αγκαλιά όταν τη ζητούν.

Παίζει ασταμάτητα παιχνίδια που συνδέονται άρρηκτα με αυτή την ψυχολογική ανάγκη:

Πετάω, ψάχνω. Βρίσκω, χαίρομαι.
Έχει κατακτήσει την ικανότητα να ξέρει πως τα αντικείμενα υπάρχουν ακόμη και αν δεν τα βλέπει. Έτσι εμπεδώνει αυτή τη γνώση του με το να τα πετάει μακριά και να τα βρίσκει. Πρόσθετα, είναι σαν να ξεπερνάει το άγχος αποχωρισμού: Τα βρίσκει και χαίρεται, όπως χαίρεται όταν βρίσκει τα αγαπημένα του πρόσωπα και έτσι σιγά-σιγά μαθαίνει πως και αυτά υπάρχουν ακόμη και αν δεν τα βλέπει.
Κούκου-τσα. Κρύβεται-φαίνεται. Χάνεται-βρίσκεται. Κρύβεται ασταμάτητα πίσω από τις κουρτίνες, τα έπιπλα κάτω από τα σεντόνια, πίσω από τις χουφτίτσες του. Χάνομαι, να ’μαι. Δεν ξέρω πού είσαι, σε βρίσκω. Ατέλειωτες ώρες τέτοιων παιχνιδιών, πανζουρλισμός χαράς, ξανά και ξανά ώστε να μάθει ότι όταν σας χάνει, σας ξαναβρίσκει. Παίξτε μαζί του, χαρείτε το.

Ένα παιχνίδι λύτρωσης
Έχω δύο πουλάκια μες στα καλαθάκια. Έφυγε το ένα έφυγε και τ’ άλλο.
Ήρθε το ένα. Ήρθε και το άλλο.

Δυσκολίες

Η ηλικία από τους 7 μέχρι τους 10 μήνες δεν είναι καθόλου κατάλληλη για μεγάλες αλλαγές και αποχωρισμούς στη ζωή των παιδιών.
Συχνά οι μητέρες αποφασίζουν να σταματήσουν τον θηλασμό τους σ’ αυτή την ηλικία ή ακόμη να γυρίσουν στη δουλειά τους. Συχνά τα μωρά είναι αναγκασμένα να αποχωριστούν τη μητέρα τους και να μείνουν με ένα άλλο πρόσωπο ή ακόμη και να πάνε στον παιδικό σταθμό. Θα συνιστούσα αυτές οι αλλαγές να γίνουν λίγο νωρίτερα ή αρκετά αργότερα. Είμαι σίγουρη πως θα μπορέσετε να καταλάβετε πως το μωρό σας μπήκε σ’ αυτή την δύσκολη περίοδο ώστε να τη σεβαστείτε.
Μερικές φορές, οι συνθήκες στη ζωή μας δεν επιτρέπουν παρά να γίνουν διάφορες αλλαγές τότε. Σ’ αυτή την περίπτωση φροντίστε ώστε να γίνουν πολύ σταδιακά π.χ. αν χρειαστεί το μωρό να μείνει με ένα άλλο πρόσωπο στο σπίτι, φροντίστε ώστε να έχετε συνυπάρξει μαζί του και να έχει κερδίσει ένα μέρος της εμπιστοσύνης του. Το κλάμα όταν φεύγετε είναι σχεδόν βέβαιο. Μην πανικοβάλλεστε, μην το εξαπατάτε, μην γυρίζετε πίσω. Αυτό δεν δείχνει ότι δεν περνάει καλά με το άλλο πρόσωπο, όμως δεν αντέχει τον αποχωρισμό σας.